Programma VVAB

Een overzicht van uitgangspunten en operationele doelen van de VVAB. Een 'groeidocument' dat houvast biedt voor de ontwikkeling van de monumentale binnenstad en de activiteiten van de VVAB.

De Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad is een erfgoed-vereniging met meer dan 3000 leden die zich betrokken voelen bij de binnenstad van Amsterdam.
Sinds haar oprichting in 1975 maakt de VVAB zich sterk voor het behoud van het historische erfgoed, voor de openbare ruimte, voor een goed woon-, werk- en verblijfsklimaat en voor de verspreiding van kennis over de Amsterdamse binnenstad.

In 1999 werd de binnenstad beschermd stadsgezicht, in 2010 UNESCO Werelderfgoed (met de grachtengordel als kerngebied, de rest als bufferzone).

De identiteit van Amsterdam komt voort uit haar historie. De stedenbouwkundige structuur van de grachtengordel is sinds de 17e eeuw bijzonder duurzaam en wendbaar gebleken en heeft steeds nieuwe ontwikkelingen geabsorbeerd.
Niet alleen de 8000 monumenten, maar ook de grote diversiteit aan mensen en functies maakt de binnenstad een uitzonderlijke succesvol fenomeen. Diversiteit, tolerantie, handelsgeest, creativiteit en innovatie zijn benoemd door de UNESCO als unieke waarden van de historische binnenstad en de grachtengordel.

De uniciteit en authenticiteit van de binnenstad zijn in gevaar. De stad dient deze waarden te beschermen en de binnenstad onaangetast aan volgende generaties door te geven. Daarvoor is een samenhangende visie nodig en de moed om echte keuzes te maken. Bescherm de kwaliteit van de monumentale, levende stad en stop de commercialisering.

Beschermd stadsgezicht

De historische binnenstad van Amsterdam behoort tot de grootste en gaafste historische stadskernen van Europa. De stedenbouwkundige structuur heeft vrijwel onbeschadigd de eeuwen getrotseerd. De historische structuur ving de schaalvergroting die plaatsvond in de negentiende eeuw op zonder al te veel in het oog lopende aantastingen. De cityvorming bleef grotendeels beperkt tot het middeleeuwse stadshart. De naoorlogse doorbraken bleven uiteindelijk beperkt tot het oostelijke deel van het centrum.

De stad heeft de plicht om onze monumentale binnenstad onaangetast aan de volgende generaties door te geven.

  1. Behoud en herstel. Zorg dat 'behoud en herstel' het uitgangspunt blijft voor het historische erfgoed - met name bebouwing en stedenbouwkundige structuur - van de Amsterdamse binnenstad. Orde 1 en 2-panden mogen niet worden gesloopt, terwijl Orde 3-panden in principe vervangbaar zijn, alhoewel behoud uitgangspunt is. Zorg voor naleving van deze beleidsuitgangspunten en maak systematisch gebruik van de zgn. QuickScan, niet alleen om te beoordelen of een pand op de monumentenlijst thuishoort maar ook om waarden c.q. karakteristieken mee te geven voor de vervangende nieuwbouw. Houdt de waarderingskaarten daadwerkelijk actueel.
  2. Kelders. Voorkom de aantasting van historische kelders in beschermde monumenten en daarmee van de structuur van die monumenten, in elk geval als er hoge monument-waarden in het geding zijn. Pas het Beleidskader Monumenten daarop aan.
  3. Historische interieurs. Breidt de kennis over historische/monumentale interieurs verder uit, zodat verwaarlozing en ondoordachte sloop kan worden tegengegaan. Zorg voor screening en aanvulling van de redengevende omschrijvingen van beschermde monumenten.
  4. Daklandschap. Geef hernieuwde aandacht aan de vijfde gevel: het daklandschap. Zorg er voor dat bij de vergunningverlening en de uitvoering van bouwplannen, voorzieningen, zoals airco, consequent inpandig worden gerealiseerd en dat bij (incidentele) plaatsing op het dak, deze niet zichtbaar zijn in de openbare ruimte.
  5. Keurtuinen. Voorkom aantasting van de groene keurtuinen in de grachtengordel, zoals vastgelegd in het bestemmingsplan. Breng de nu nog niet beschermde 'achtergevelruimte' onder hetzelfde beschermingsregime, zodat omvang en kwaliteit van het groene binnengebied worden vergroot en verstening wordt tegengegaan.
  6. Monumenten- en welstandsadvisering. Zorg dat erfgoedorganisaties, zoals de VVAB, en bewoners de gewenste participatie kunnen waarmaken, zodat de verbinding met de waarden van onze unieke binnenstad gestalte kan krijgen. Publiceer aanvragen voor omgevingsvergunningen (e.d.) on-line en zorg dat die permanent zijn te raadplegen. Biedt de erfgoedorganisaties meer mogelijkheden tot beïnvloeding van (de advisering over) bouwplannen in de binnenstad, b.v. door deelname van een vertegenwoordiger in de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen CWM) en door het tijdig verstrekken van vergunningaanvragen en bijbehorende stukken. Maak de commissie-agenda's en achterliggen stukken via de website openbaar, waaronder eventuele preadviezen van Monumenten en Archeologie (M&A). Daarmee wordt het welstandstoezicht transparant en worden belanghebbenden in staat gesteld bouwaanvragen in een vroegtijdig stadium te beoordelen, waardoor het aantal bezwarenprocedures kan afnemen.

Openbare ruimte en verkeer

Het beschermd stadsgezicht omvat zowel de bebouwde omgeving als op de openbare ruimte, waaronder het water.

De inrichting van de openbare ruimte moet aansluiten op het beschermd stadsgezicht en bijdragen aan een 'ontspannen' binnenstad-milieu, waarbij het verkeers- en vervoersnetwerk primair is afgestemd op voetgangers en fietsers. De samenhang tussen de (monumentale) bebouwing en de aangrenzende openbare ruimte is gediend bij integrale welstandsbemoeienis met het fysieke domein.

  1. Welstand OR. Ga onverkort door met (her)inrichting volgens het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR), dat uitgaat van het 'primaat van het beeld', waarbij gebruik wordt gemaakt van eenduidige profielen en bijpassende, duurzame materialen. Wijk alleen af als de verkeersveiligheid daar evident om vraagt. Beperk het aantal bijzondere (ontwerp)locaties/pleinen, waar van het HIOR kan worden afgeweken. Zorg dat de welstandsbemoeienis van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (incl. M&A) zich in de praktijk uitstrekt tot het gehele fysieke domein, zodat de advisering ook de inrichting van de openbare ruimte omvat, inclusief publiek en privaat (terras)meubilair. Zorg voor een eenvoudig toetsingskader. Bespoedig de verbetering van het historische stadsgezicht door planmatige plaatsing van passende straat- en gevellantaarns, aansluitend op eerdere besluitvorming ter zake.
  2. Reclame. Stop de wildgroei aan reclame-uitingen, zoals digitale bilboards, vlaggen en banieren. Scherp de reclameregels zo nodig aan. Uitzonderingen moeten uitzonderingen blijven om ondergraving van de 'eigen' reclameregels te voorkomen.
  3. Openbaarheid. Zorg dat de openbare ruimte openbaar blijft en ook wordt ervaren als publieke ruimte zonder consumptiedwang. Stel paal en perk aan de toename en uitbreiding van horeca(terrassen) in de binnenstad, met name daar waar straten en pleinen al voorzien zijn. Scherp daartoe de regels voor horeca en -terrassen aan. Maak de ondernemers verantwoordelijk voor beperking van de overlast voor omwonenden. Stop met sluipende 'privatisering' van de brugvleugels door horeca-ondernemers. Zet vaart achter het weer toegankelijk maken van de Amsterdamse stegen en creëer daarvoor de juiste condities.
  4. Wandel en fietsstad. Rol het concept van een autoluwe, emissie-vrije (binnen)stad verder uit en geef daar ambitieus invulling aan, zodat het primaat van voetganger en fiets ten volle kan worden vorm gegeven met een gezond leefmilieu tot gevolg. Bied bewoners en bezoekers voldoende wandel- en verblijfsruimte, wat in drukke straten minimaal 2 meter vrije stoepruimte betekent. Maak ongewenste, barrière veroorzakende verkeersdoorbraken zoveel mogelijk ongedaan (o.a. Weesperstraat). Weer touringcars per direct uit de binnenstad en stop met ontheffingen voor te zwaar vrachtverkeer. Geef geen vergunningen meer af voor fietstaxi's, tuktuks, segways, e.d. Maak de grachten zoveel mogelijk parkeer-vrij. Investeer in doorgaande fietsroutes en stadsgezicht-respecterende fiets-parkeervoorzieningen. Benut de digitale mogelijkheden om het fietsbeheer in de openbare ruimte verder te versterken. Krimp het aantal autoparkeerplaatsen drastisch in en speel in op het afnemende autobezit. In geval compensatie 'nodig' mocht blijken (maximaal 1 op 1), dan in ondergrondse of inpandige parkeervoorzieningen aan de rand van de stad (park en ride) en -met name voor centrumbewoners en ondernemers- aan de rand van de binnenstad.

Water

Het water is geen restlocatie voor het oplossen van problemen op de wal, maar vraagt om eigen, op kwaliteit en balans gerichte maatregelen.

De grachten en waterwegen vormen een essentieel onderdeel van het beschermd stadsgezicht en het waterberging-systeem, met legio mogelijkheden voor vervoer en recreatie.


  1. Waterstructuur. Beoordeel ruimtelijke plannen consequent op hun eventuele impact op de waterstructuur en het beschermde stadsgezicht, waar die wateren toe behoren. Blijf inzetten op herstel en verbetering van de waterstructuur.
  2. Welstand op het water. Erken dat genieten van en op het water veronderstelt dat de instrumenten van RO en welstand consequent worden ingezet. Zorg voor voldoende afstand tussen woonboten en bruggen en tussen woonboten onderling, en herstel het zicht van de wal op het water en vice versa. Stimuleer dat wonen op het water plaatsvindt in 'echte' schepen, o.m. door in geval van vervanging voorrang te geven aan schepen en strenge(re) welstandseisen te stellen aan arken. Wijs enkele historische grachten aan, waar alleen (historische) schepen mogen liggen en voorzie in een tijdgebonden overgangsrecht.
  3. Gebruik vaarwater. Prioriteer en stimuleer initiatieven die leiden tot herstel van de vervoersfunctie van de grachten en overige waterwegen: het functionele vervoer van mensen en goederen (incl. afval). Hou vast aan een vergunningensysteem voor rondvaartboten en andere vaartuigen met een (semi) commerciële (recreatieve) functie. Geef voorrang aan hoogwaardige, duurzame vaartuigen, qua aandrijving en beeldkwaliteit. Ga door met het creëren van publieke op- en afstap-voorzieningen op daarvoor geschikte plekken. Voorkom formele en informele privatisering van waterkanten en aanmeer-voorzieningen. Verhoog het havengeld in de binnenstad, om de druk op de afmeer-voorzieningen voor plezierbootjes te verminderen. Leg zo nodig meer kleinschalige jachthavens aan waar met name binnenstadsbewoners hun bootjes kwijt kunnen. Werk zo snel mogelijk toe naar volledig emissie-vrij waterverkeer.

Leefbaarheid

Wanneer de druk van het (massa)toerisme op de historische (binnen)stad zo groot wordt dat de leefbaarheid wordt aangetast, komen de bewoners in de verleiding om de stad te verlaten en/of de 'eigen' woning te 'vermarkten', waardoor het draagvlak voor stedelijke functies en voorzieningen afneemt. Het toerisme drukt dan haar stempel op het karakter van de stad. Het economisch profijt weegt niet op tegen het verlies aan identiteit en leefbaarheid.

Alleen een stad die prettig is voor bewoners is dat ook voor bezoekers. Neem bij alle maatregelen behoud of herstel van de leefbaarheid als uitgangspunt. Accommodeer bewoners en niet de toeristenindustrie.

  1. Toerisme en stadseconomie. Economisch rendementsdenken vormt op de lange duur een gevaar voor het UNESCO erfgoed van Amsterdam en zijn bewoners. Dit denken voedt het massa-toerisme, dat zorgt voor verslechtering van de balans en de leefbaarheid. Relativeer het belang van de horeca- en toeristenbranche voor de stedelijke economie en maak het economisch profijt hoe dan ook niet tot uitgangspunt van beleid. Onderken bovendien dat die branche steeds meer in handen komt van buitenlandse beleggers zodat Amsterdam minder profiteert van de opbrengsten. Zorg ervoor dat de stad, de openbare ruimte (inclusief het water) niet langer wordt gedomineerd door het massatoerisme. Laat het niet bij het verbieden van bierfietsen, e.d. maar neem harde maatregelen tegen alle vormen van commerciële bedrijvigheid die gericht zijn op het snelle geld verdienen aan toeristen. Pas de economische stadspolitiek hierop aan.
  2. Branchering en vastgoed. Zorg voor blijvende diversiteit in de winkelbranchering. Benut daartoe alle toepasselijke RO- en privaatrechtelijke instrumenten. Stop de verkoop van gemeentelijk vastgoed en gebruik dat om kwetsbare functies voor de (binnen)stad te behouden en ontwikkelingen te kunnen sturen.
  3. Vakantieverhuur en hotelbeleid. Beperk de mogelijkheden van of verbied sites als Airbnb. Werk toe naar beëindiging van de toeristische verhuur van hele woningen. Stel naast het maximum van 30 dagen per jaar (nu 60) ook een minimum aantal dagen per verblijf vast voor elke vorm van vakantieverhuur, waaronder bed & breakfast. Stuur daarmee op het aantal en type toeristen en vergroot daarmee tevens de praktische uitvoerbaarheid van de handhaving. Zorg voor een echte hotelstop; maak in de bestemmingsplannen, resp. het omgevingsplan, geen ruimte voor nieuwe hotels en zie af van omgevingsvergunningen voor 'bijzondere hotels'. 

  4. Bruisende (evenementen)stad. Een mooi credo, maar stem het beleid niet eenzijdig af op de leeftijdscategorieën van het uitgaanspubliek en houd rekening met het derde deel van de Amsterdammers dat bestaat uit kinderen tot 15 jaar en 65-plussers, en met alle andere Amsterdammers die hier wonen en werken en gewoon om 7 uur op moeten. Verminder de druk van evenementen op de stad en op gevoelige locaties door verlaging van het aantal evenementen-dagen. Garandeer de spraakverstaanbaarheid binnenshuis, stem de sluitingstijden af op de behoefte aan nachtrust van de bewoners, bescherm het publiek tegen gehoorschade en ontzie de parken.

  5. Marketing. De kwaliteiten van Amsterdam staan garant voor voldoende bezoekers. Staak de marketing, ook voor de regio. Elke buitenlandse regio-toerist bezoekt immers ook de binnenstad-attracties. Regionale spreiding werkt alleen voor niet-locatie-gebonden publiekstrekkers, zoals evenementen.

  6. Financiering maatregelen. Maak voor alle gewenste maatregelen een totaalplan met een toereikende financiering en gebruik daarvoor het benodigde deel van de opbrengst van de toeristenbelasting. In 2009 was die 22 miljoen en voor 2018 wordt een opbrengst van 75 miljoen verwacht. Ook al leiden de maatregelen tot relatieve vermindering van de toeristenbelasting, deze zal hoe dan ook toereikend zijn.

Handhaving

Zonder afdoende controle op naleving van regels en zonder effectieve handhaving wordt het beleid tot dode letter.

  1. Breng de handhaving op alle fronten terug op niveau en breng de handhavers - de ambtelijke ogen en oren - terug op straat, zodat b.v. illegale verbouwingen van onze monumenten snel en adequaat worden aangepakt en de regels voor welstand en openbare ruimte en het gebruik van woningen weer worden nageleefd. Zorg voor integrale handhaving met wijkgebonden handhavers die op alle, of zoveel mogelijk, terreinen deskundig en bevoegd zijn. Laat ondernemers weer betalen voor het gebruik van de publieke ruimte, voor terrassen, uitstallingen en reclame, en financier daarmee de handhaving.

(september 2017)

Email this to someone Deel deze pagina!

Helpt u mee door lid te worden?

De VVAB telt momenteel 3.107 leden. Hoe meer leden wij hebben, hoe meer wij kunnen doen om het historische stadsgezicht van Amsterdam, in het bijzonder de binnenstad, in stand te houden.

[Ik wil lid worden]