Utrechtsestraat 32

Een gehandhaafd oud winkelinterieur

In mijn boekje Monumenten in Amsterdam, fietstochten langs hofjes, 17e-eeuwse grachtenhuizen, oude winkels en koetshuizen staat een hoofdstuk over oude winkels. Ook dit deel bestaat uit vier stukken. Een algemeen verhaal over het verschijnsel 'oude winkels', een fietstocht langs nog bestaande oude winkels, aanbevolen boeken over het onder werp en tot slot een lijst van oude winkels.

Op die lijst zijn 31 oude winkels terug te vinden. Vooral door mijn vele lezingen ben ik door veelal oudere toehoorders gewezen op oude winkels die niet op de lijst stonden. Al met al zullen er nog een kleine 40 oude winkels terug te vinden zijn in de binnenstad.

In het algemene verhaal houd ik onder de titel oude winkels, door een wonder bewaard gebleven een warm pleidooi om de nog bestaande oude winkels te handhaven. De winkelpanden zijn waarschijnlijk de meest verbouwde groep monumenten. Het lijkt wel, of iedere nieuwe eigenaar begint met een grondige verbouwing, waar bij het oude interieur in de container verdwijnt. Het 'beste' voorbeeld hiervan is te vinden in de Kalverstraat. In deze straat staat een groot aantal monumenten. Bijna alle oude houten onderpuien zijn al lang verdwenen. Vaak zijn alleen de toppen nog de moeite waard. De huizen zijn het omgekeerde van onthoofd: 'ontvoet' of misschien ontworteld. De winkelpuien hebben meestal geen enkele architectonische verbinding met het huis daarboven. Het is merkwaardig dat Monumentenzorg bij al die verbouwingen blijkbaar buiten spel staat, terwijl toch veel panden in de Kalverstraat op de monumentenlijst staan.

Op een of andere manier zijn winkelpanden met oude interieurs tamelijk vogelvrij. Het verhaal in dat boekje eindig ik met: ‘Laten we hopen dat Monumentenzorg zich in de naaste toekomst met iets meer kracht bezig gaat houden met beschermde winkelpanden en vooral met de zo kwetsbare interieurs’.'

Op een dag ontdekte ik op een unieke oude winkel een bord van een aannemer. Ik hield mijn hart vast, want ik dacht: daar gaat weer zo'n oude winkel de container in. Dat bleek gelukkig bij nader inzien niet het geval te zijn. Het gaat hier om Utrechtsestraat 32, een laat-17e-eeuws winkelpand met een halsgevel. De klauwstukken laten fruit- en bloemmotieven zien. De fraaie top wordt bekroond door een segmentvormig fronton. In de 18e eeuw zal de raamindeling veranderd zijn. Even na 1900 zal de winkelpui gewijzigd zijn. Het is een fraai voorbeeld van Jugendstilarchitectuur. Het is overigens opvallend, hoeveel winkelpanden in de Jugendstilperiode (± 1895 - ± 1910) gebouwd of verbouwd zijn. In deze winkelpui zit nog glas in lood verwerkt. Inwendig dateert ook alles uit die periode. Het is één van de mooiste Jugendstilinterieurs van Amsterdam. Tegen de rechterwand bevinden zich kasten met onderin uit schuifbare bakken. De twee lange toon banken zijn er ook nog. Wat aan de linkerkant opvallend is, is de oude spiltrap (uit de bouwperiode) die even na 1900 eenomtimmering heeft gekregen. Ook hier is weer glas in lood gebruikt.

Ramen met glas in lood zijn ook terug te vinden in het stukje muur dat zich bevindt tussen het iets hogere eerste gedeelte van de winkel en het lager liggende tweede gedeelte van de begane grond. Door die ramen had de winkelier vanuit de achterkamer op de eerste verdieping zicht op binnenkomende klanten en op het wel of niet werken van het personeel. In de betimmering opgenomen, onder de twee raampjes, zat een klok die er jammer genoeg niet meer is. Weet iemand waar die klok zich nu bevindt? Wat vooral opvalt in de gehele betimmerde winkel is dat het houtwerk nog de oorspronkelijke, zachte kleuren heeft. Deze winkel-inrichting zal hier waarschijnlijk aangebracht zijn in opdracht van een kruidenier. Nadien is deze winkel gebruikt door mevrouw B. C. Beima, die hier een antiekwinkel dreef. Het was een wonder om af en toe de winkel open te vinden.

Onlangs werd de winkel, gelukkig met grote zorg, omgebouwd tot een restaurant: Alfonso's een Mexicaans restaurant met maximaal 80 zitplaatsen. Behalve zitgelegenheid in de winkel is er de mogelijkheid om op de eerste verdieping te eten. Spanjaart Meubel- en Interieurbouw bv uit Beverwijk - ze doen ook de aftimmering van de Stopera - realiseerde hier het ombouwen. Overigens werden de oorspronkelijke kleuren lichtgroen en oker, gehandhaafd. Op 22 september is dit réstaurant in dit unieke winkeltje geopend.

Deze keten van horecabedrijven heeft als opdrachtgever blijkbaar de smaak van oude winkels te pakken gekregen. In de toekomst willen ze namelijk nog een oud winkeltje gaan gebruiken voor het vestigen van een restaurant. Het gaat om Korte Leidsedwarsstraat 39. Een huisje dat zich als een baken uit het verleden tot nu toe heeft weten te handhaven tussen het oprukkende geweld van eettenten, terras sen en straatoptreden. Op een steenworp afstand van het Leidseplein staat daar zo waar nog een uniek monumentje van bedrijf en techniek. Tot 1972 zat er in dit huisje uit 1647 (?) met een veel latere gevel, een palingrokerij. Het geheel valt niet on der monumentenzorg. De gebroeders Knapp hadden een eigen oven en rokerij in dit huisje. De winkel met zijn fraaie etalagekasten en zijn betimmering zit er nog helemaal in. Het zal een hele klus worden om in dit miniwinkeltje een restaurant te vestigen. Zouden ze de oven nog kunnen gebruiken?

In ieder geval heeft Alfonso's met de verbouwing van Utrechtsestraat 32 laten zien dat het in principe mogelijk is om een kunsthistorisch interessant winkelinterieur te handhaven en er een restaurant in te vestigen.

Hans Tulleners

(Uit: De Lamp van Diogenes 101, december 1986)