Nieuwjaarsnacht 2026

Vondelkerk afgebrand

In de nieuwjaarsnacht brandde de Vondelkerk af; alleen de buitenste muren staan nog overeind. Elke monumenteneigenaar leeft tijdens oud en nieuw in angst: elk jaar verdwijnt in ons land onvervangbaar erfgoed door brand door vuurwerk. De VVAB vroeg precies tien jaar geleden om een vuurwerkverbod. Dat is er nu, maar het afsteekverbod werd niet gehandhaafd.

De Vondelkerk is een belangrijk rijksmonument van Amsterdam. Het was de eerste vrijstaande katholieke kerk die sinds de middeleeuwen in Amsterdam werd gebouwd. Het was de huiskerk van Pierre Cuypers die er vlak naast woonde. Cuyperskenner Wies van Leeuwen zei in Het Parool: "Bij de Vondelkerk heeft hij een oplossing moeten vinden voor een kerk midden op straat. Dat heeft hij zo knap gedaan, als je naar de plattegrond kijkt moet je denken aan sommige Duitse barokkerken. Hoe die lijnen buigen en schuiven ten opzichte van elkaar. Het is gewoon een van de meest originele, uitzonderlijke oplossingen van de Nederlandse neogotiek."

In 1904 was er ook al brand. De toren werd toen door Joseph Cuypers in gewijzigde vorm herbouwd. In 1984 werd de kerk gered door monumentenliefhebbers, waaronder de in 2023 overleden Jenny Bierenbroodspot. Het bisdom had de kerk voor 1 gulden verkocht aan een projectontwikkelaar maar die verkoop werd door wethouder Kuijpers ongedaan gemaakt. De kerk kwam toen in eigendom van de in 1980 opgerichte Stichting Vondelkerk.

Daarna begon een reddingsactie voor het behoud van de kerk, die werd gerestaureerd, maar ook getransformeerd door André van Stigt. In het schip kwamen kantoren, van de kerkruimte bleef alleen het centrale gedeelte bestaan: het meest monumentale onderdeel. Daarna werd de kerk eigendom van het Amsterdamse Monumentenfonds (AMF), dat in 1999 opging in Stadsherstel, waardoor de kerk eigendom werd van deze restaurerende instelling. Nu is de kerk verwoest door hoogstwaarschijnlijk vuurwerk. Het vuur begon op 1 januari 2026 al om kwart voor één 's nachts in de toren en er zal daar geen frituurpan hebben gestaan. Hoe dan ook, Stadsherstel heeft de schade bekeken en de intentie uitgesproken de kerk te willen herbouwen. De kosten daarvan zijn aanzienlijk, dus dienen alle zeilen te worden bijgezet om de herbouw ook financieel gezien mogelijk te maken. Een crowdfunding-actie is al begonnen.

Vuurwerk

Ieder jaar is het met oud en nieuw raak en verliezen we waardevol erfgoed. Voor de VVAB was een vuurwerkbrand in een bijgebouw van de Oude Kerk in de nieuwjaarsnacht van 2016 de directe aanleiding om een vuurwerkverbod te vragen - dit jaar dus precies tien jaar geleden. De Oude Kerk - het belangrijkste monument van onze stad - was immers op het nippertje ontsnapt aan een ramp. In 2017 kwam er van burgemeester Van der Laan een toezegging dat er een vuurwerkverbod zou komen. Dat is er inmiddels in Amsterdam, maar er is geen enkele handhaving. Amsterdam is met zijn vele monumenten met houten kappen en houten torenspitsen veel te kwetsbaar om vuurwerkpijlen door amateurs in af te schieten. Waarom werd het toegestaan om middenin de stad vuurwerk af te schieten? Waarom is het afsteekverbod aan niemand gecommuniceerd? Nu er eindelijk een landelijk verbod komt, is handhaving van groot belang om verdere zinloze vernietiging te voorkomen.

Meer lezen:

[Brief aan de burgemeester] (12 december 2017) (PDF-bestand)
[Brief van de burgemeester] (20 december 2016) (PDF-bestand)

[Vuurwerkverbod in de gehele stad] (Binnenstad 309, sept.-dec. 2022)
[Op Oudejaarsavond brandde de Oude Kerk bijna af] (Binnenstad 274, januari/februari 2016)
[Herengracht 132 afgebrand] (Binnenstad 226, februari 2008)
[De Vondelkerk - van H. Hart naar H. Haalbaarheid] (De Lamp van Diogenes 100, oktober 1986)

(WS, 1/1/2026)