Amsterdam gemeten

Amstelstraat 49

De Amstelstraat in 1933. Rechts naast de hoek nr. 49 foto Historisch Topografische Atlas, gemeentearchief

In januari 1665 worden de erven aan de Amstelstraat uitgegeven door de vroedschap van Amsterdam. Daarvoor was op 8 augustus 1660 het tweede deel van de grote uitleg (vanaf de Leidsegracht) bepaald in keuren vastgelegd. Deze keuren bepaalden naast de breedte van de kavels ook de te gebruiken materialen en muurdikten.

Zo verschijnen in de Amstelstraat volgens de nieuwste mode diverse halsgevels, ook op nummer 49. Halverwege de 18de eeuw wordt de halsgevel verhoogd: de klauwstukken worden vervangen door rijk bewerkte en hogere klauwstukken. In de 19e eeuw krijgt het huis een nieuwe onderpui en wordt de top, die bouwvallig begon te worden als gevolg van de verhoging, provisorisch afgedekt door een gebroken boog (zie foto of tekening). In 1990 wil men het pand gaan restaureren. De huidige eigenaar is niet gelukkig met deze tuit en wil liever een mooie halsgevel temidden van de 19de-eeuwse belendingen.

links restauratieplan, rechts huidige toestand.

De heer J. Verhaar van Bureau Monumentenzorg maakt een restauratieplan met een halsgevel voor dit pand. Het natuursteen voor een halsgevel is een kostbare zaak, maar daar is misschien een oplossing voor. Op de werf van Monumentenzorg aan de Uilenburgerstraat liggen diverse natuurstenen toppen opgeslagen. Eén daarvan past hier: de breedtes van de panden moeten immers gelijk zijn. De top die past is afkomstig van het huis Zwanenburgstraat 4, dat gesloopt moest worden voor het Stadhuis en de Opera. Het natuursteen is van een verhoogde halsgevel, die eind 17e eeuw in de mode was. Deze top dateert uit de eerste helft van de eeuw gezien zijn guirlandes. Ook heeft de top twee oeils-de-boeuf.
Ook al heeft Amstelstraat 49 nooit zo'n gevelbeëindiging gehad kan deze toch redelijk in de bouwgeschiedenis passen. En verder wordt een mooie natuurstenen top, die ongebruikt op de werf ligt, weer in oude glorie hersteld (zie tekening).

Paul Broers

(Uit: Binnenstad 120, april 1990)